جانشینی

سومین فرآیندی که باعث رشد کانیهای دگرگونی می‌شود، جانشینی می‌باشد. بدین معنی که حجمی که قبلا توسط یک کانی معین اشغال شده بود، حالا توسط کانی دیگری اشغال می‌شود. جانشینی حتی در ساده ترین حالات نیز ساده و پیچیده می‌باشد. جانشینی غالبا سبب می‌شود که مواد یا بلورهای دیگری در داخل کانی در حال رشد به اصطلاح به دام افتد. اگر تعداد این کانیهای به دام افتاده زیاد باشد باعث ایجاد شکل خاصی در کانی می‌شود که حالت غربالی دارد و به همین خاطر اصطلاحا فابریک غربالی نامیده می‌شود.

انواع کانیهای دگرگونی

کانیهای سیلیس

این نوع از کانیها شامل کوارتز و انواع سیلیسهای فشار بالا از جمله کوئزیت و ... است.

فلدسپارها

فلدسپارهایی که حاصل دگرگونی هستند، معمولا یکنواخت می‌باشند و با سنگ در حال تعادل هستند.

کربنات

این نوع از کانیها که شامل کلسیت ، آراگونیت (با فرمول CaCO₃) و دولومیت با فرمول می‌باشد.

میکاها

انواع مختلف میکا مثل موسکویت (میکای سفید) ، بیوتیت (میکای سیاه).

سرپانتین

این کانی حاصل تجزیه سایر کانیها مثل الیوین می‌باشد.

کلریت

این کانی نیز عمدتا حاصل تجزیه کانیهای موجود در سنگ اولیه می‌باشد.

سیلیکاتهای آلومینیوم

این نوع از کانیها که شامل آندالوزیت ، سیلیمانیت و کیانیت می‌باشند، دارای فرمول کلی به صورت Al₂SiO₅ می‌باشد. در واقع ساختار این کانیها با هم متفاوت می‌باشد.

گارنت

این کانیها را می‌توان مختص سنگهای دگرگونی دانست که انواع مختلفی دارد.

کرندون

این کانی در واقع اکسید آلومینیوم (Al₂O₃) می‌باشد.

گرافیت

گرافیت نوع دیگری از کانیها است که همان کربن است.

تغییر ترکیب کانی در درجات مختلف دگرگونی

در نتیجه دگرگونی ، ترکیب شیمیایی یک کانی معین در نتیجه جانشینی یونهای مختلف ممکن است تغییر کند. به عنوان مثال کلریت در شدتهای کم دگرگونی از نوع پر آهن است، ولی با افزایش شدت دگرگونی کم کم مقدار نسبی منیزیم آن اضافه می‌شود. همچنین افزایش دما در طی دگرگونی باعث ایجاد تغییرات مهمی در ترکیب شیمیایی گارنتها می‌شود. از روی همین تغییرات شیمیایی کانیها که در نتیجه افزایش دما صورت می‌گیرد، می‌توان دمای دگرگونی را در زمان دگرگونی بدست آورد. البته لازم به ذکر است که باید کانیهایی که برای این روش مورد استفاده قرار می‌گیرند، پایدار بوده و با سنگ در حال تعادل باشند.